Waarom is België lid van de Europese Monetaire Unie?

België maakt samen met veertien andere Europese landen deel uit van de Europese Monetaire Unie.  Binnen de EMU wordt een uniform monetair beleid gevoerd, met voor heel de unie één munt en één richtinggevende rentevoet van de Europese Centrale Bank.  Dit heeft als voordeel dat handelaars in de eurozone niet langer het risico lopen verlies te maken doordat een munt waarin een transactie gebeurt plots sterk gaat dalen of stijgen. Het wisselrisico wordt dus weggewerkt.  Bovendien is een eenheidsmunt zoals de euro veel minder gevoelig voor speculatie. De kans op devaluatie is daardoor kleiner, zodat kredietinstellingen en obligatiehouders een lagere risicopremie op de rente zullen aanrekenen.  Investeringen, die de economische groei stimuleren, worden hierdoor goedkoper.

Hoe past het stabiliteitsprogramma in dit plaatje?

Een monetaire unie brengt het risico van 'free-rider'-gedrag mee: een lidstaat kan de voordelen plukken van de inspanningen van anderen zonder zelf een verantwoord beleid te voeren.  Een lakse budgettaire politiek van één lidstaat kan de ééngemaakte rentevoet van de Europese monetaire unie de hoogte in drijven, waardoor de Europese groei in zijn geheel wordt geremd en ook andere lidstaten voor het slechte beleid moeten opdraaien. Daarom werd op de Europese Raad van Dublin in december 1996 beslist een kader te scheppen om het budgettair beleid in de lidstaten te sturen en te controleren: het Stabiliteits- en Groeipact. Het SGP verplicht elke lidstaat onder meer jaarlijks een stabiliteitsprogramma op te stellen, waarin elke lidstaat een budgettair beleid voor de volgende jaren uitstippelt en de toestand van haar overheidsfinanciën grondig toelicht verantwoordt.

Wat moet er in zo'n stabiliteitsprogramma staan?

Een stabiliteitsprogramma wordt verondersteld het budgettaire beleid van de lidstaat op middellange termijn weer te geven. Dit beleid moet zich richten op de twee centrale referentiewaarden uit het Stabiliteitspact en het Verdrag van Maastricht. Allereerst mag het tekort op de begroting niet groter zijn dan drie procent van het bruto binnenlands product.  Er moet zelfs een aanzienlijke marge zijn ten opzichte van deze drie procent, zodat deze ook in tijden van economische recessie niet wordt overschreden.  Daarom wordt vereist dat de begroting in evenwicht of in surplus is. Lidstaten die nog niet over een budgettair evenwicht in structurele termen beschikken, moeten zich een dergelijk doel stellen met de bedoeling dit op middellange termijn te bereiken. Dit doel wordt het 'medium term objective' (MTO) genoemd. Ten tweede mag de totale schuld van een staat niet groter zijn dan 60 procent van het BBP, of ze moet 'met een voldoende tempo' naar deze waarde dalen.  De lidstaat moet ook melding maken van welke groeiverwachting wordt uitgegaan en welke de maatregelen zijn die zullen genomen worden om het vooropgestelde budgettaire pad te realiseren.  Tot slot moet elk stabiliteitsprogramma een hoofdstuk bevatten over de houdbaarheid van de publieke financiën op lange termijn (tot 50 jaar).

Wie controleert en evalueert het stabiliteitsprogramma?

Elk stabiliteitsprogramma is onderworpen aan de controle van de Europese Commissie en de Europese Raad. De Commissie licht het programma grondig door, geeft een beoordeling en maakt deze over aan ECOFIN, de Raad van ministers van financiën.  ECOFIN geeft dan een officiële 'council opinion'. Indien een lidstaat haar eigen stabiliteitsprogramma niet respecteert, kan de Europese Raad een aanpassing van het budgettair beleid vragen.  Gaat de betrokken lidstaat niet of onvoldoende in op dit verzoek, dat kan ze gevraagd worden een grote geldsom als waarborg over te maken, tot alle aanbevelingen zijn opgevolgd. In het slechtste geval kan deze geldsom worden omgezet in een boete.

Waar vind ik het stabiliteitsprogramma en wanneer wordt het gepubliceerd?

Het stabiliteitsprogramma wordt jaarlijks op het einde van november overgemaakt aan de Europese Commissie. De Commissie en de Europese Raad van alle ministers van financiën bestuderen het programma en in februari geeft ECOFIN een officiële 'council opinion'.  Je kan de meest recente stabiliteitsprogramma's met hun beoordeling downloaden op de site van de Raad van de Europese Unie.

Je kan het meest recente Belgische stabiliteitsprogramma hier downloaden:

 Het Stabiliteitsprogramma 2013 - 2016

De stabiliteitsprogramma's van de andere lidstaten en de convergentieprogramma's van de kandidaat-lidstaten kan je met hun beoordeling downloaden op de site van de Raad van de Europese Unie.